Pewien profesor często powtarzał: „Ten kto wie, nie rozumie tego, na co patrzy, a więc nie może widzieć w pełnym tego słowa znaczeniu.” Decyzja, czy im więcej się wie, tym więcej się widzi, czy też im więcej się ogarnia pierwszym, nieuporządkowanym spojrzeniem, tym więcej się wie, jest o tyle trudna, że trzeba najpierw określić, o jakim rodzaju wiedzy mowa. Czy mamy na myśli wiedzę intuicyjną, poetycką albo zbliżenie do tajemnic wiary – wymykające się określeniom rozumowym i odbierane przez to jako głębsze, pełniejsze niż one – czy też chodzi o ograniczone, konkretne wiadomości pojęciowe na temat tego, co się w danym wypadku widzi?
Zwolennicy intuicji oka i ducha nie godzą się z tymi, którzy widzenie kojarzą z intelektem, a ich wzajemna nieufność przypomina spór radykalnych zwolenników romantyzmu z obrońcami oświecenia, tak jakby w jednym i drugim światło nie sąsiadowało z cieniem, podobnie jak się to dzieje w natrze ludzkiej, rozpiętej pomiędzy intuicją i rozumem i oscylującej między jednym i drugim, albo jedno drugim wzbogacającej.
U Greków „widzieć” i „wiedzieć” należały do tego samego czasownika. Znaczący odcień jaki dzieli „zobaczyć” od „widzieć”, ginie w innych językach, francuskim, włoskim czy niemieckim – sprowadzamy do tego samego widzenia, tymczasem „zobaczyć” może oznaczać zarówno olśnienie, jak i zrozumienie. Nie traci świeżości szybkiego spojrzenia, a równocześnie oznajmia, że po części wiadomo już, na co się patrzy, skoro się je „zobaczyło”. W chęci zobaczenia czegoś, co nas już kiedyś zainteresowało, tkwi zamiar połączony z pewnym zasobem wiadomości – nieobecne w spotkaniu przypadkowym. Jednak w oby przypadkach, chcąc w czymś coś więcej „zobaczyć”, będziemy chcieli o nim czegoś więcej się dowiedzieć.

Występuję znaczący związek pomiędzy przemianą wizualną tego, co nas otacza, a przemianami myśli i sposobów życia. Np. odczytywanie wpływów, jakie wywierają na siebie wzajemnie z jednej strony przekształcenia obrazu miasta, tego, co się w nim buduje, pejzażu, przedmiotów i form sztuki, a z drugiej strony – przemiany idei, sposobu rozumienia natury, kultury, gustu, roli artysty, form symbolicznych, stosunek do przeszłości i jej dziedzictwa, sposobów myślenie i towarzyszącej im obyczajowości, nie zapominając o roli wybitnych postaci i o wpływie szczególnej dziś wagi, jakim jest oddziaływanie techniki, rynku i pieniądza.

Warto zastanowić się nad tymi słowami.

Ćwiczenie jest o tyle ciekawe że można je wykorzystywać wszędzie i do wszystkiego, prawie  Dzieci, studenci i dorośli mogą wykorzystywać elementy zamiany rąk w zabawach. Rewelacyjnie sprawdza się pisanie na przemian prawą i lewą ręką a także stopą (wkładamy długopis między palce u nóg i malujemy, rysujemy, piszemy). Dla studentów – warto zaopatrzyć się w zeszyt w rzadką ninię i uczyć się pisać ręką niedominującą. Powodzenia!

Kiedy po raz pierwszy wyleci nam z głowy tytuł filmu czy nazwisko, które powinniśmy pamiętać, lub kiedy zapomnimy o ważnym spotkaniu, wykrzykniemy, być może jedynie półżartem: „Wszystko mi ucieka z głowy! „. Informacje i obrazy w mediach wzmacniają naszą tendencję do stawiania znaku równości pomiędzy niezbyt dobrą pamięcią a postępującą utratą funkcji umysłowych.
Kiedy nie będziemy w stanie sobie przypomnieć pewnych rzeczy, poczujemy się sfrustrowani i będziemy gorączkowo usiłowali przypomnieć sobie zapomniane nazwisko. Tego typu drobne luki pamięciowe towarzyszą nam przez całe życie, zarówno w młodości jak i znacznie póżniej. Polegają one najczęściej na tym, że nie pamiętamy, gdzie położyliśmy klucze od samochodu czy co zawierała lista zakupów, którą zostawiliśmy w domu… albo na tym, że nie potrafimy zrozumieć instrukcji obsługi nowego wideo czy komputera… albo że nie możemy sobie przypomnieć, gdzie zaparkowaliśmy samochód, ponieważ wyszliśmy z supermarketu innymi drzwiami.
Nawet jeśli te drobne zapomnienia mają na razie niewielki wpływ na nasze życie, to lęk, jaki w nas budzą, może nam to życie utrudniać. Boimy się, że staniemy się podobni do cioci Heni, która wprawdzie potrafi przypomnieć sobie szczegóły wydarzeń z czasów wielkiego kryzysu, ale nie pamięta, co robiła wczoraj. Bezpośredni kontakt z osobami, które, starzejąc się, przejawiają problemy z percepcją i pamięcią, może doprowadzić nas do pochopnych wniosków, że starzenie się pociąga za sobą w sposób nieunikniony utratę pamięci, zaburzenia świadomości, a nawet chorobę Alzheimera. Dlatego będziemy odczuwali niepokój, ilekroć zdarzy nam się nagle o czymś zapomnieć.
Pocieszmy się jednak: drobne zapomnienia nie są chorobą przypominającą chorobę Alzheimera i możemy z nimi walczyć. Przeprowadzone w ostatnich czasach badania wskazują na możliwość zastosowania pewnych technik, które pomagają utworzyć i zachować odpowiedzialne za pamięć połączenia w mózgu. Włączenie tych nowych strategii działania do codziennych zajęć może okazać się pomocne przy radzeniu sobie z osłabianiem się sprawności umysłowej.
Neurobik jest nowa metoda ćwiczenia mózgu

Istnieje mnóstwo mitów dotyczących starzenia się mózgu. Zastosowanie nowoczesnej technologii pozwala dziś zrewidować tradycyjne poglądy i obalić istniejące mity. Uzyskane dane świadczą, na przykład, o tym, że starzenie się niekoniecznie musi pociągać za sobą postępujący zanik mózgu. W 1998 roku grupa amerykańskich i szwedzkich uczonych wykazała po raz pierwszy, że w mózgach dorosłych ludzi powstają nowe komórki nerwowe.
Niezgodny z powszechnym przekonaniem jest również fakt, że doświadczany przez większość osób spadek sprawności umysłowej nie jest spowodowany stałym obumieraniem komórek nerwowych’. Odpowiedzialne
za to jest natomiast przerzedzanie się skomplikowanej sieci dendrytów, czyli wypustek komórek nerwowych, które bezpośrednio odbierają i przetwarzają informacje napływające od innych komórek, tworząc podstawy pamięci. Dendryty odbierają informacje za pośrednictwem połączeń zwanych synapsami. Jeżeli nie będziemy dostatecznie często używali tych połączeń, dendryty mogą zaniknąć, co z kolei zmniejszy zdolność mózgu do zapamiętywania nowych i wydobywania z pamięci starych informacji.
Przez długi czas sądzono, że wzrost dendrytów możliwy jest wyłącznie w mózgach dzieci. Prace przeprowadzone ostatnio dowiodły jednak, że również starsze neurony mogą wytwarzać dendryty, aby kompensować straty.
Inne eksperymenty wykazały, że drogi nerwowe w mózgu osób dorosłych mogą ulegać gwałtownym przemianom.
Do tej pory uczeni sądzili, że zdolność taką tracimy bezpowrotnie po wyjściu z okresu dzieciństwa. Starzejący się mózg zachowuje jednak niezwykłą zdolność wzrostu, adaptacji i zmian wzorców połączeń .
Tego typu odkrycia stanowią podstawę nowej metody ćwiczenia mózgu. Podobnie jak biegi przełajowe pomagają utrzymać dobrą kondycję fizyczną, tak i neurobik może nam pomóc w utrzymaniu kondycji umysłowej.
Celem neurobiku jest utrzymanie i rozwój sprawności, siły i giętkości umysłu na stałym poziomie.
Ćwiczenia zachęcającają nas do dostarczania mózgowi przeróżnych nieoczekiwanych i wykraczających poza rutynę doświadczeń, angażujących zarówno wszystkie zmysły – wzrok, słuch, dotyk, smak, powonienie – jak i odczucia emocjonalne. Pobudzają one aktywność nerwową mózgu, przyczyniając się do tworzenia większej liczby połączeń pomiędzy różnymi jego obszarami i sprawiając, że komórki nerwowe wydzielają naturalne substancje odżywcze, zwane neurotrofinami, które powodują gwałtowny wzrost dendrytów. Neurotrofiny wywierają również pewien wpływ na komórki sąsiednie, wzmacniając je i czyniąc odpornymi na efekty starzenia się.
Neurobik różni się znacznie od innych zazwyczaj praktykowanych ćwiczeń umysłowych, takich jak zagadki logiczne, zadania pamięciowe czy różnego rodzaju testy. W przeciwieństwie do nich, ćwiczenia neurobiku wykorzystuje pięć zmysłów w nowy sposób, wspierając naturalną tendencję mózgu do tworzenia skojarzeń pomiędzy różnego typu informacjami. Skojarzenia (na przykład łączenie twarzy z nazwiskiem lub zapachu z potrawą), to cegiełki tworzące pamięć i podstawa procesu uczenia się. Świadome tworzenie nowych wzorców skojarzeń stanowi główną część programu neurobiku.

Odkrycia dotyczące działania mózgu i dotychczasowa wiedza na temat naszych zmysłów stanowią podstawę koncepcji, według której, wykorzystując siłę skojarzeń naszych pięciu zmysłów, możemy skłonić mózg do wydzielania własnych substancji odżywczych. Krótko mówiąc, dzięki ćwiczeniom neurobiku, możemy wyhodować własną odzywkę dla mózgu, bez stosowania leków czy specjalnej diety.
Słowo neurobik zawiera aluzję do pewnego typu ćwiczeń fizycznych. Idealne formy ćwiczeń fizycznych kładą nacisk im korzystanie z różnych grup mięśni w celu zwiększenia koordynacji i elastyczności ruchów. Podobnie, jeśli chcemy zwiększyć giętkość myślenia, najlepsze okażą się takie ćwiczenia mózgu, które zakładają konieczność korzystania z różnych jego obszarów w nowy sposób. Pływanie, na przykład, poprawiając ogólną kondycję, przygotowuje ciało do wykonywania wszelkiego typu zadań. Podobnie neurobik sprawia, że mózg staje się ogólnie sprawniejszy i bardziej giętki, dzięki czemu jest w stanie zmierzyć się z każdym
Wyzwaniem, niezależnie od tego, czy chodzi tu o zadanie pamięciowe, zadanie wymagające rozumowania czy też angażujące zdolności twórcze. Neurobik jest więc podejściem, które bierze od uwag to, w jaki sposób pracuje mózg, a nie jedynie sposobem zmuszania mózgu do pracy.

Zapraszam do ćwiczeń. Kilka propozycji pojawiło się już na blogu (patrz wcześniejsze wpisy). Obiecuję kolejne

Ciastka piernikowe są najpopularniejszymi w te święta ciastkami. Warto wykorzystać to i połączyć ćwiczenia mózgu z czynnościami dnia codziennego czy nawet świątecznego. Zaangażujmy w to całą rodzinę i znajomych, może okazać się, że to ciekawa, zabawna zabawa dla wszystkich.

Od najmłodszych lat dzieci lubią rysować. Na ich i naszą niekorzyść, bo przecież nas również to dotyczy, dostawaliśmy kolorowani do wypełnienia. Kolorowani to zamknięta, skończona FORMA. Każda zamykała nasz umysł w taką formę i przystosowywała do niej. Od form takich należy odchodzić, jednak nie zupełnie eliminować, bo posiadają również swoje zalety ale nie będziemy teraz o nich pisać.

Forma stosowana jest również w… szeroko rozumianym cukiernictwie. Zachęcam aby zamiast wybierać gotowe foremki do ciastek, spróbować własnych sił, wykazać się kreatywnością, pobudzić wyobraźnię i zobaczyć na chwilę jak to jest być artystą. Możemy samodzielnie wykrajać i modelować ciasto w konkretne kształty, możemy też pokroić ciasto np. z zamkniętymi oczami, a z powstałych i już upieczonych kształtów dopiero tworzyć kolorowym lukrem postacie, figury i inne. (Watro wówczas zaopatrzyć się w różnobarwne artykuły dekoracyjne, zjadliwe, które znajdziemy w większości sklepów). Możemy też podać konkretną kategorię pod która będziemy formować ciasteczka lub stworzyć historyjkę. Pomysłów jest wiele i z każdą linijką tego tekstu rodzą mi się nowe, te które wykorzystam na pewno opiszę. (Pamiętajmy, że należy wybrać do tego odpowiedni przepis na ciasto, takie które podda się różnym dziwnym zabiegom).

Świąteczne wypieki mogą być wyjątkowym, niepowtarzalnym, osobistym prezentem świątecznym, mogą uatrakcyjnić wieczór świąteczny w gronie rodziny czy znajomych.

Proponuję stosować się do powyższej zachęty w święta, na luźne spotkania, imprezy i gdzie tylko chcecie.

Aby wprowadzić pewną zmianę do naszych codziennych porannych skojarzeń, pozwólmy, aby zamiast zapachu świeżo zaparzonej kawy budziło nas coś innego, zapach który przywołuje miłe, pozytywne skojarzenia. Przykładowo zapach świeżo wyciśniętych cytrusów – orzeźwiający, pobudzający. Nie muszą to być owoce ale ich zamiennik np. saszetka zapachowa. W tym celu ustawiamy nasz ulubiony zapach w hermetycznie zamkniętym pojemniku na szafce przy łóżku i wdychamy gdy się obudzimy, a następnie kiedy się myjemy i ubieramy.

Trudno jest przypomnieć sobie dokładnie, kiedy nauczyliśmy się kojarzyć zapach kawy z początkiem nowego dnia. Poprzez konsekwentne łącznie jakiegoś innego zapachu z porannymi czynnościami pobudzamy nowe drogi nerwowe. Warto w tym miejscu dodać, że jeżeli wstajemy wcześnie rano lub w środku nocy, natychmiastowe włączanie ostrego światła, czy energiczne zrywanie się z łóżka jest niekorzystne dla naszego mózgu. Połączenia nerwowe, świeżo powstałe podczas snu, ulegają wówczas destrukcji. Dlatego ważne jest aby po przebudzeniu dać sobie chwilę, wąchając w skupieniu ulubiony zapach.

Joanna sięgnęła do torebki w poszukiwaniu kluczy do mieszkania. Zazwyczaj nosiła je w zewnętrznej kieszonce, ale dzisiaj ich tam nie było. „Czyżbym ich zapomniała? Nie… Są tutaj”. Usiłowała rozpoznać palcami kształt klucza pasującego do górnego zamka. Spróbowała dwa razy, zanim usłyszała wyczekiwanie kliknięcia, że drzwi są otwarte. Po wejściu do mieszkania wyciągnęła rękę w kierunku znajdującego się po lewej stronie wyłącznika… ale po co zawracać sobie tym głowę? Mąż zrobi to później. Muskając ścianę opuszkami palców udała się w kierunku szafy ściennej znajdującej się po prawej stronie , odnalazła ją i powiesiła w niej swój płaszcz. Odwróciła się wolno i zobrazowała w myśli miejsce, gdzie stał stolik z telefonem z automatyczną sekretarką. Ostrożnie skierowała się w tamtą stronę, w nadziei, że czeka na nią jakaś wiadomość od rodziny. Dając się poprowadzić zapachowi urodzinowych róż i dotykowi skórzanego fotela, starała się ominąć ostre krawędzie stolika do kawy.
Stolik, telefon. Wyciągnęła rękę i natrafiła na coś, co uznała za przycisk do odtwarzania nagranych wiadomości. „A co będzie jeśli skasuję, to , co się nagało?” pomyślała i sprawdziła raz jeszcze, żeby się upewnić, że się nie pomyliła. Wczoraj to było takie proste. Mogła zrobić to wszystko po porostu rozglądając się wokół. Dzisiaj było inaczej. Joanna nic nie widziała.
Wbrew pozorom ta pięćdziesięcioletnia kobieta nie straciła nagle wzroku. Wprowadziła jedynie do swoich codziennych czynności nowe strategie życiowe, zwane neurobikiem. Neurobik jest to metoda ćwiczeń, której celem jest utrzymanie i rozwój zdrowia i sprawności umysłu. Dzięki nagłej zmianie w wykonywaniu zwykłych, rutynowych czynności związanych z powrotem do domu, odpowiedzialne za uwagę połączenia nerwowe w mózgu Joanny, zaczęły pracować na najwyższych obrotach. Zamykając oczy, Joanna musiała w swej przeprawie przez mieszkanie zdać się na pozostałe zmysły, takie jak dotyk, powonienie, słuch czy pamięć przestrzenną. Napięcie związane z brakiem możliwości skorzystania ze wzroku, zaangażowało ponadto jej emocje. Wszystko razem doprowadziło do powstania nowych wzorców aktywności nerwowej w mózgu, co stanowi podstawę działania neurobiku.
W kolejnych wpisach postaram się wyjaśnić na podstawie ćwiczeń jak można trenować i wzmacniać kondycje mózgu.

Życie doświadczaniem…

Wiele zachowań, reakcji na pewne działania, emocje, możemy wyjaśnić przeszłością. Możemy się doszukiwać w niej przyczyn tego jakimi jesteśmy obecnie. Często usprawiedliwiamy siebie samych, bazując na przeszłości, zrzucając winę na złe wychowanie, wpajanie nieprawidłowych nawyków, określone sposoby działania itd. Ktoś może powiedzieć: „Tak zostałem wychowany” ale rodzi się pytanie, czy w związku z tym masz być traktowany inaczej?

 To, że nasze dotychczasowe doświadczenia wpływają bardzo mocno na nasze życie jest oczywiste. Ale już to, że jako dorosły człowiek nie potrafimy sobie poradzić z jakimiś brakami czy złymi (zdarza się, że destrukcyjnymi ) przyzwyczajeniami, nawykami to inna sprawa.

Ten dorosły właśnie powinien brać odpowiedzialność za to co robi, mówi, za to kim jest, kim się staje. Usprawiedliwianie się poprzez zrzucanie winy na przeszłość jest bardzo prostym i wygodnym wytłumaczeniem, a czasami rozwiązaniem. Rozwiązaniem czy ucieczką?  

Jeśli człowiek uczy się całe życie, to nigdy nie jest za późno na zmianę i rozwój.

Nie chciałabym nikogo urazić, jedynie dać pretekst do przemyśleń i działań. Walczmy o siebie, dla nas samych, dla naszych bliskich i dla przykładu J Nie będzie łatwo, bo zmiana wypracowanych nawyków potrwa a na trwałe efekty trzeba będzie poczekać ale warto zainwestować w siebie. Zacznij od czegoś małego i działaj…

Jeśli naprawdę chcesz – możesz wszystko, albo bardzo dużo!

Sens powyższego zwrotu jest powszechnie używany  i jak się bardzo często okazuje, mylnie interpretowany. Mimo iż jest czytelny i nieskomplikowany prosty w formie, to jednak używany w kontekście nieprawidłowym.

Chciałoby się zapytać: co miał na myśli autor w takim razie? Wszystko stanie się jasne  w momencie kiedy cofnijmy się do czasów starożytnych filozofów i postaci Heraklita, autora naszego powiedzenia. Był on przekonany o zmienności i zjawiskowości rzeczy w przyrodzie. Odnosił się tutaj do rzeki – mówił, że wszystko płynie „Panta rhei”, że nic nie trwa i nie stoi w miejscu a także, że „Niepodobna wstąpić dwukrotnie do tej samej rzeki”, bo już inne napłynęły do niej wody. My tłumaczymy to jako: „Nie wchodzi się dwa razy do tej samej rzeki”. Na pozór wyglądają podobnie, niemal jednakowo ale… Niepodobna oznacza niemożność, co czyni to powiedzenie zupełnie innym w odbiorze. Rzeka nigdy nie jest taka sama, gdyż ciągle się zmienia – płynąc. W tym zwrocie chodzi więc o rzekę i wyłącznie o nią, a nie o nas, o to, czy mamy do niej wejść drugi raz czy nie. Przesłanie z pozoru wydaje się jasne: zastanawiamy się, co jest z tą rzeką, dlaczego nie da się powtórnie do niej wstąpić? I Heraklit nam odpowiada: bo nigdy owa rzeka nie jest taka sama. I taki jest właśnie sens Heraklitowych słów.

My wciąż się upieramy, że chodzi tu o powtarzalność pewnych zdarzeń, wyborów. Chcemy szukać głębszego wymiaru tego stwierdzenia, nie widzimy jednak, że odpowiedź jest tak oczywista. Zastanówmy się chwilę i odpowiedzmy sobie czy możliwe jest aby coś się ponownie dokonało, powtórzyło? Jeśli mówimy o powtórzeniu powinniśmy uświadomić sobie, że czas mknie do przodu, że sytuacja w której czytamy te słowa nie powtórzy się, bo wpływa na nią wiele czynników, poczynając od pogody, przez okoliczności, atmosferę wokół, przez stan samopoczucia aż po sekundy życia.

Nigdy rzeka nie jest taka sama.

W uzmysłowienie tego, co miał na myśli Heraklit z Efezu, może pomóc piękny wiersz  Wisławy Szymborskiej „Nic dwa razy” Przytoczę fragment:

Nic dwa razy się nie zdarza i nie zdarzy.

  Z tej przyczyny zrodziliśmy się bez wprawy

 i pomrzemy bez rutyny.

 Choćbyśmy uczniami byli najtępszymi w szkole świata

 nie będziemy repetować

 żadnej zimy ani lata.(…)

 Żaden dzień się nie powtórzy, nie ma dwóch podobnych nocy,

dwóch tych samych pocałunków,

 dwóch jednakich spojrzeń w oczy.

Nic dwa razy się nie zdarza, bo nigdy to drugie nie jest  już  identyczne  jak pierwsze.

Niewiarygodne a jednak tak oczywiste.

Tak więc… za oknem mrozy, śniegi i zawieje a w środku… tym bardziej ciepło i miło. Jak to?  Moja teoria jest następująca: Jeśli akcja powoduje reakcje to odpowiedzią na zimno jest ciepło. ( Nie należy odnosić tego do innych pór roku, to działa tylko w tą stronę i na potrzeby moje )

Odnoszę wrażenie, że jeżeli ja bym miała być chłodna w te dni, poddać się mrozom i dopasować do nich, zostałby po mnie sopel lodu, zimnego, smutnego i nędznego. Ratuje mnie myśl, że ciepło, moje ciepło JEST, jest potrzebne otoczeniu i daje mi niesamowita siłę do działania, do uśmiechu, do bycia i uświadomienia innych że ciepło które jest w nas, jest dużo bardziej skuteczne i silniejsze od tego co za oknem.
Przezwyciężajmy zatem zimę sobą. Hm.. raczej zacznijmy miłą współpracę z nią i obudźmy w nas to ciepło które tam tkwi.

Te chłody za oknem to złudzenie!   Myślę, że każdy z nas ma coś takiego, co pomaga mu w ten czas, czas zimowy i mroźny. Kiedy już minie pora jesienno zimowej zadumy, czy też szeroko nazywanej i popularnej depresji i zastoju warto pomyśleć o tym aby otoczyć się ciepłymi kolorami i zapachami. Może to być subtelna zmiana wystroju mieszkania, zawieszenie barwnych zasłon, zmiana pościeli na odcienie radosne, może zmiana obrusu  czy dobieranie ubrań o pogodnej barwie, choćby jakiegoś elementu. Jedzenie letnich sałatek, zapachowe świece, herbaty wiosenne… Czasami taka drobnostka sprawia, że zima wcale nie jest taka zła i zimna jak się wydaje. A te błahostki kolorowe wlewają mnóstwo optymizmu w nasze życie. Spróbujcie!

Zachęcam – wpuśćmy słońce  i barwy do naszych domów, i do naszego życia. Nie dajmy się mrozom i zawieruchom. To od nas zależy jak przetrwamy zimę, mamy wybór – albo się jej poddamy i dopasujemy do niej albo rozbudzimy w nas lato, przywołamy wspomnienia i uświadomimy sobie i innym, że ciepło które jest w nas ma siłę i moc.

Niech ciepło będzie z Wami

Słońca!!!   tu i tam…